چاره وری

chare-vary

چشم انداز قیمت نفت
ساعت ۱٢:٥٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/۱ 

چشم انداز قیمت نفت

برای پیش‌بینی قیمت نفت در سطح جهانی ، لازم است در مرحله اوّل عوامل اصلی، عرضه و تقاضا بررسی شوند. عرضۀ این محصول سهل‌الوصول نیست زیرا هزینه‌های استخراج نسبتاً بالا است و نیاز به سرمایه‌گذاری اولیه زیاد دارد، رساندن محصول به بازار عرضه نیز سرمایه‌گذاری میطلبد، بعلاوه ذخایر موجود دنیا بی‌انتها نیستند و در تمام موارد فوق زمانهای مطالعه، طراحی، و اجرا  قابل ملاحظه هستند.

درخصوص تقاضا، جانشینی آن با محصول نظیر امکان ناپذیر است، لااقل در شرایط امروز دنیا، صنایع حمل و نقل، تولید انرژی برق، تولید انرژی‌گرمایی مهمترین و ارزانترین منابع اولیه‌شان نفت و مشتقات آن میباشند، مصرف این محصول نیز روند رو به افزایش دارد ، با توجه به ورود قشرهای جدیدی از مردم کشورهای درحال توسعه به جرگه استفاده‌کنندگان انرژی و خودرو ، بازار با تقاضای اضافی روبرو میشود، لذا اوّلین نتیجه از مطالعۀ عرضه و تقاضا، پتاسیل قوی افزایش قیمت این محصول میباشد،


امّا با نگاهی دقیقتر که ذیلاً به آن خواهیم پرداخت متوجه خواهیم‌شد، بالا رفتن قیمت این محصول چالش‌های بزرگی را برای اکثر اقتصادهای مختلف دنیا بوجودمیآورد ، بنابراین بازار نفت دستخوش تأثیرات مهم سیاسی میگردد که نمیتواند درنظرگرفته‌نشود. واضح‌است هرگونه افزایش در قیمت نفت، بطور مستقیم روی قیمت محصولات استراتژیکی نظیر فولاد، حمل‌و‌نقل، و مصنوعات پتروشیمی اثر صعودی دارد، که این افزایش برای اقتصادهای ضعیف کشورهای درحال توسعه یا توسعه‌نیافتۀ فاقد نفت، منجر به کسری تراز ارزی از یک طرف و پائین آمدن قدرت خرید محصولات صنعتی- وارداتی از طرف دیگر میشود. در اقتصادهای کشورهای توسعه یافته که عمدتاً سهم واردات بزرگی از نفت را دارند، افزایش هزینه تولیدات صنعتی آنها و بالا رفتن قیمت سوخت مصرف شهروندان ناگزیراست، همچنین با کاهش درآمد ارزی حاصل از فروش محصولات صنعتی خود به کشورهای درحال توسعه یا توسعه نیافته روبرو ‌میگردند، چرا که آن کشورها در صورت افزایش قیمت نفت با مشکل تراز ارزی روبرو میشوند و ناچار تقاضای محصولات صنعتی اشان پائین میاید، درهرحال برای هردو اقتصاد مذکور، افزایش قیمت نفت همانند ترمز رشد اقتصادی عمل میکند که بدنبال آن عوارض رکود و بیکاری را گریبانگیر اقتصاد میکند، ضمناً این نتیجه صحیح نیست که رکود جهانی و بی‌سابقه حاضر، فقط به واسطۀ افزایش قیمت نفت بوده‌است ، عوامل دیگر، در مقاله‌های قبل اشاره ، و سهم آنها بیان گردیده‌است. در "جدول یک" آمار تغییرات  قیمت نفت در دوره‌های 58 ساله گذشته را خواهیم دید.

برگرفته از: سایت inflation DATA.com

 

*  جدول 1  ( قیمت هر بشکه نفت براساس دلار آمریکا)

قیمت‌برمبنای Aug 2007

قیمت بشکه نفت $

سال

74/24

27/2

1950

47/23

93/2

1955

16/21

91/2

1960

51/20

01/3

1965

77/18

39/3

1970

10/19

60/3

1971

48/20

60/3

1972

80/22

75/4

1973

67/40

35/9

1974

71/48

21/12

1975

46/49

10/13

1976

02/51

40/14

1977

27/49

95/14

1978

60/73

10/25

1979

68/97

42/37

1980

58/84

75/35

1981

91/70

83/31

1982

74/62

08/29

1983

47/59

75/28

1984

76/53

92/26

1985

29/28

44/14

1986

56/33

75/17

1987

05/27

87/14

1988

75/31

33/18

1989

02/38

19/23

1990

86/31

20/20

1991

47/29

25/19

1992

92/24

75/16

1993

69/22

66/15

1994

62/23

75/16

1995

01/28

46/20

1996

95/24

64/18

1997

70/15

91/11

1998

30/21

56/16

1999

16/34

39/27

2000

92/27

00/23

2001

22/27

81/22

2002

34/32

69/27

2003

80/42

66/37

2004

99/54

04/50

2005

11/62

30/58

2006

40/66

20/64

2007

-

98/97

Partial  2008

 

2008

-

70/84

Jan-08

-

64/86

Feb-08

-

87/96

Mar-08

-

31/104

Apr-08

-

40/117

May-08

-

140

Jul-08

-

44

Des-08

 

در جدول 2 تقاضای دنیا در سال 2008 برطبق آمارگزارش Opec. در نوامبر 2008  و در جدول 3 تولید نفت در دنیا در سال 2008  و پیش‌بینی 2009  باز هم برطبق همان گزارش ماه نوامبر اعلام میشود.

 

* جدول 2: آمار تقاضای نفت (ارقام میلیون بشکه در روز)

 

2008

2007

                  مناطق

سه ماهه چهارم

سه ماهه سوّم

سه ماهه دوّم

سه ماهه اوّل

سه ماهه چهارم

سه ماهه سوّم

سه ماهه دوّم

سه ماهه اوّل

69/24

02/24

54/24

84/24

49/25

57/25

40/25

68/25

آمریکای شمالی

64/15

34/15

88/14

20/15

62/15

41/15

95/14

23/15

اروپای غربی

69/8

53/7

82/7

87/8

72/8

89/7

87/7

91/8

ژاپن و اقیانوسیه

78/7

10/8

17/8

97/7

38/7

72/7

77/7

48/7

چین

49/9

09/9

49/9

32/9

31/9

94/8

24/9

98/8

دیگر کشورهای آسیا

21/3

12/3

11/3

19/3

15/3

06/3

05/3

11/3

آفریقا

78/5

88/5

75/5

54/5

61/5

65/5

48/5

30/5

آمریکای لاتین

78/5

88/5

81/6

74/6

61/5

65/5

44/6

45/6

خاورمیانه

39/87

28/85

42/85

68/86

00/87

75/85

83/84

02/86

کل دنیا

بر اساس گزارش نوامبر 2008،OPEC

 

* جدول 1-3 آمار تولید نفت (ارقام میلیون بشکه در روز)

کشورهای غیر اوپک

پیش بینی 2009

2008

2007

 

35/14

70/4

77/2

90/3

92/12

16/14

00/5

72/2

85/3

66/12

30/14

23/5

67/2

77/3

52/12

آمریکای شمالی

اروپای غربی

آفریقا

چین

روسیه

39/50

65/49

43/49

جمع غیر اوپک

 

* جدول2-3 آمار تولید نفت کشورهای عضو اوپک (ارقام میلیون بشکه در روز)

Oct 2008

Aug 2008

2007

 

404/1

883/1

500

840

878/3

315/2

573/2

735/1

00/2

835

216/9

563/2

301/2

406/1

869/1

503

854

927/3

374/2

596/2

658/1

959/1

859

467/9

599/2

348/2

360/1

660/1

507

844

855/3

089/2

464/2

710/1

125/2

807

654/8

504/2

392/2

الجزایر

آنگولا

اکودورا

اندونزی

ایران

عراق

کویت

لیبی

نیجریه

قطر

عربستان سعودی

امارات

ونزوئلا

041/32

419/32

97/30

جمع

 

 خلاصه نتایج بررسی‌های آماری عبارت هستند از:

1.     تقاضای چین، هند، کشورهای آفریقائی و خاورمیانه رو به افزایش بوده‌است.

2.  افزایش تولید اوپک بیش از نیاز بازار بوده است، و پس از سقوط قیمت در آگوست 2008 حتی کاهش 400 هزار بشکه‌ای این سازمان فقط با کاهش مصرف کشور چین براثر مشکلات بحران اقتصادی برابری نموده‌است و تأثیر مهمی بر بازار نداشته‌است.

3.  تولید نفت غیراوپک برای سال 2009 نیز پیش‌‌بینی افزایش نشان میدهد علیرغم سقوط قیمت نفت این اضافه تولید صورت خواهدگرفت.

4.  مصرف کشورهای چین و آمریکا اثر تعیین‌کننده در بازار تقاضا دارد و پس از آن هند و کشورهای دیگر درحال توسعه.

5.     میزان تولید نفت کشورهای روسیه و عربستان روی بازار عرضه ، تعیین کننده است.

6.  بالا رفتن قیمت نفت برای کشورهای فرا‌صنعتی نظیر آمریکا و سپس اروپا و ژاپن اثر تورمی قابل‌توجّه دارد.

7.     تنش در خلیج‌فارس در سالهای 1979 تا 1985 تأثیر زیادی در افزایش قیمت نفت داشته‌است.

 چنین بنظر میاید که مصرف در چین و آمریکا لااقل تا زمان بهبود اثرات رکود اقتصادی حاضر به حدطبیعی خود باز نگردد و هم‌چنان در سطح حداقل باقی بماند، لذا تقاضا برعرضه پیشی نمی‌گیرد و قیمت نفت پتانسیل افزایش نخواهدداشت تجارب قبلی نشان میدهد پس از هر بحران اقتصادی‌، سقوط قیمت و سپس توقف در حداقل قیمت، برای مدتی چند ساله ادامه دارد. واقعیت آنستکه سرعت افزایش تقاضا در زمان کنونی نسبت به قبل بیشتر شده‌است و طیف وسیعی از جمعیت کشورهای، هند، چین و آفریقا و آمریکای لاتین به جرگۀ استفاده‌کنندگان از انرژی نفت اضافه میشوند، امّا برای تسهیل مسیر ورودشان بایستی اقتصاد وضعیت طبیعی خود را بازیابد، درحال‌حاضر تمهیدات کشورهای صنعتی و در حال توسعه برای نجات اقتصاد خود شامل سیاستهای حمایتی از صنایع داخلی، مخالفت با واردات و مشوقات صادراتی است، لذا بنظر نمی‌رسد کل اقتصاد جهان با این اعمال‌ سیاستهای حمایتی مذکور به سهولت یا با سرعت به تعادل پایدار براساس تولید با مزیتهای نسبی دست یابد، لااقل تا رفع آثار حاد بحران ، خطر باقی است، در چنین شرایطی سرمایه‌گذاری‌ها  با محافظه‌کاری صورت خواهد‌گرفت، مصرف عمومی نیز تا رسیدن به حدطبیعی خود رشد مناسب نخواهدداشت، بعلاوه، اثر هم افزائی مسائل روانی و واقعیت رکود اقتصادی با وجود کوشش و برنامه‌های مقابله، زمانی بین 6 ماه تا یکسال را نیاز دارد تا از افول و سقوط جلوگیری نماید که حداقل آن نه ماهۀ اوّل سال 2009 است، سپس مهار افول با نوساناتی طبیعی صورت خواهد پذیرفت که کمتر از 2 سال طول نمی‌کشد، لذا تا سه سال آتی انتظار صعود قیمت نفت، واقعی نیست.  پیش‌بینی با توجه به جداول قیمت گذشته در هنگام افول اقتصاد تا حد 28 دلار در بشکه است لذا براحتی میتوان قیمت ما‌بین 28 تا 35 دلار را برای سه سال آینده متصور بود، بدرستی میتوان گفت اگر در این شرایط تولیدکنندگان عرضه را کاهش دهند، تقاضای بازار موجب ترقی قیمت خواهد‌گردید،قابل ذکراست، قیمت عادله نبایستی کمتر از 80 دلار باشد، امّا شوک حاصله از افزایش ناگهانی موجب کندی مهار بحران و صدمات بیشتر به کشورهای در حال توسعه و فقیر میشود، لذا مسائل سیاسی و فشارهای ناشی از آن اجازه همکاری کامل برای تصمیم‌گیری در جهت افزایش قیمت را نخواهد داد. ولی برای مهار شوک به بازار و اقتصاد و فراهم آوردن شرایط مناسب تحمل افزایش قیمت نفت در آینده بایستی در انتظار سامان گرفتن تمهیدات و تصمیمات صحیح و قاطع‌تر بین‌المللی با همکاری تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان باشیم تا منافع متقابل، ثبات پر‌دوامی را عاید نماید.

از طرف دیگر ، تنش و شوک در خلیج‌فارس اثرات قابل توجه در صعود قیمت نفت دارد که برای کنترل قیمتها و مهار افول اقتصادی مضر است و این موضوعی است که سیاست جدید آمریکا و همکاران آقای اوباما  بدرستی پیگیری مینمایند، لذا حل مسائل تنش‌زا در منطقه با خویشتن‌داری طرفین و نگرش منطقی‌تر و بدور از فشار، افقهای روشنی را برای فروکش اختلافات اعراب و اسرائیل و مسائل خلیج‌فارس اعلام مینماید، زیرا یکی از موضوعات اساسی برای حل بحران اقتصادی حاضر باقی‌ماندن قیمت نفت در حدود بین 40 تا حداکثر 50 دلار است.

 اضافه میگردد جهش قیمت نفت در دهۀ 70 تأئیدی است بر ورود بخشی از جمعیت جهان به جرگه استفاده‌کنندگان بیشتر از منابع انرژی فسیلی، برنامه‌ریزی‌های اقتصادی کشورهای استقلال‌یافته پس از جنگ‌جهانگیر‌دوّم ،و فراهم‌آمدن زیر‌ساختهای اقتصادی آنان، رشد تقاضای اضافی نسبت به ظرفیت تولید را باعث گردید و به دنبال آن رشد صعودی تا‌حد چند‌برابر‌شدن قیمت را درپی داشت، که برای غرب و اقتصادهای پیشرفته چندان خوشایند نبود، امّا این مسأله ناگزیر است و باز‌هم بوجود‌میآید، لذا فقط در سایۀ همکاری‌های بیشتر بین‌المللی میتوان در این مسیر الگوی بُرد- بُرد را برای هردوطرف تولیدکننده و مصرف کننده حاصل نمود که جای بحث دیگرو نوشتار دیگر را طلب میکند.


کلمات کلیدی: مقالات اقتصادی ، نفت